يک برنامه درسي موفق



مطالعه مفيد روزانه چقدر بايد باشد؟ آيا قانون كلي براي اين امر وجود دارد؟ چگونه مي‌توان برنامه‌اي براي افزايش ساعات مطالعه طرح‌ريزي و اجرا كرد؟ ملاك‌هاي پيشرفت چگونه بايد تعيين شود؟ چگونه بايد روند پيشرفت را كنترل كنيد؟ مطالعه اين مقاله به شما كمك خواهدكرد تا به سؤالات فوق پاسخ دهيد.
تفاوت‌هاي فردي
بر خلاف گفته‌ها و تبليغات بعضي از مردم كه هيچ قانون كلي براي تعيين مقدار زمان لازم مطالعه وجود ندارد. اين كه اصرار كنيم هر دانش‌آموز دبيرستاني 8 تا 9 ساعت و هر دانش‌آموز كنكوري حتما بايد 13 تا 14 ساعت درس بخواند تا موفق شود، به غير از نفي تفاوت‌هاي فردي، باعث دلسردي و اضطراب عده‌ي زيادي مي‌شود. از يك طرف توان و حوصله‌ فردي انسان‌ها متفاوت است، ازطرف ديگر انگيزه‌هاي دانش‌آموزان هم با يكديگر فرق دارد. هم چنين پيش نيازها و آمادگي‌هاي درسي همه يكسان نيست. بنابراين مهم‌تر از آن كه به هر نحو ساعات مطالعه‌ خود را افزايش دهيم، اين اهميت دارد كه از مقدار ساعات مطالعه خود -هرقدرهم كه باشد- بهترين و بيشترين استفاده را ببريم. اگر چه افزايش ساعات مطالعه ضرورت دارد، اما بدترين كار دراين مورد آن است كه با مقايسه‌ خود با ديگران، زمينه‌هاي اضطراب و يأس را در خود ايجاد كنيم.
كليد: به جاي مقايسه‌ مقدار ساعات مطالعه خود با ديگران،از زمان‌هاي مطالعه به طور مطلوب استفاده كنيد.
برنامه‌اي براي افزايش ساعات مطالعه‌
اگر مي‌خواهيد ساعات مطالعه‌ خود را افزايش دهيد، نكته‌ بسيار مهم اين است كه عجله نكنيد. يك اصل روان‌شناسي مي‌گويد: هر رفتار در طول زمان به وجود مي‌آيد و تغيير رفتار نيز به زمان نياز دارد. عجله و دستپاچگي در افزايش زمان‌هاي مطالعه به نتيجه‌اي غير از آشفتگي و اضطراب نخواهد انجاميد. آيا اين خوب است كه به زور هم كه شده 14 ساعت درس بخوانيد ولي چيز زيادي ياد نگيريد يا اين كه 5 ساعت درس بخوانيد ولي واقعا مطالب را درك كنيد. پس اقدام براي افزايش ساعات مطالعه بايد به صورت گام به گام صورت گيرد.مطمئن باشيد با يك برنامه‌ي حساب شده و منظم مي‌توانيد علاوه بر افزايش تدريجي ساعات درس خواندن، از زمان‌هاي موجود هم استفاده خوبي بكنيد.
كليد: به جاي افزايش جهشي ساعات مطالعه، به صورت تدريجي و گام به گام عمل کنيد.
تعيين خط پايه
براي تغيير رفتار و افزايش ساعات مطالعه از كجا بايد شروع كنيد؟ اولين گام، تعيين وضع فعلي رفتار است كه اصطلاحا به آن خط پايه گفته مي‌شود. يعني شما بدون هيچ گونه تلاش براي افزايش اين ساعات، ابتدا بايد سعي كنيد تشخيص دهيد كه درحال حاضر و به صورت واقعي چند ساعت توان مطالعه‌ مفيد داريد. اين كار خيلي آسان است و مي‌تواند توسط شما يا يكي ازاطرافيان انجام گيرد. براي يك هفته يا ده روز نموداري رسم كنيد كه بردار عمودي آن نشان‌دهنده‌ دقايق و ساعات، و بردار افقي آن نشان دهنده‌ روزها باشد. هر روز ميزان ساعات مطالعه را كنترل و بر روي نمودار منتقل كنيد. در پايان روز آخر، ميانگين ساعات را محاسبه کنيد. اين خط پايه‌ شما است كه مي‌تواند 4 يا 5 ساعت يا بيشتر باشد.و در واقع مبناي اقدام براي تغيير برنامه و افزايش ساعات مطالعه محسوب
مي شود. حال مي‌توانيد تصميم بگيريد بر اساس توانايي‌هاي فردي خود و با يك روند منطقي و مشخص در ماه اول 60 يا 90 دقيقه و در ماه‌هاي بعدي به همين ترتيب ساعات بيشتري را به برنامه‌ خود اضافه کنيد.
كليد: مبناي افزايش ساعات مطالعه، ارزيابي وضع فعلي و تعيين خط پايه است.
ترسيم نمودارپيشرفت
اگر بتوانيد وضع فعلي رفتار خود را مشخص سازيد، كار بزرگي انجام داده‌ايد، چرا كه اين نقطه‌ آغاز حركت است. مهم نيست كه اين زمان كم باشد، مهم اين است كه شما براي افزايش تدريجي و برنامه‌ريزي شده‌ آن عزمي مصمم و اراده‌اي محكم داشته ‌باشيد. براي كنترل روند پيشرفت مي‌توانيد نمودار رسم شده براي تغيير خط پايه را ادامه دهيد. يعني بر روي نمودار ادامه‌ روزها را مشخص كرده و ميزان ساعات مطالعه را علامت بزنيد. ترسيم اين نمودار چند كمك مي‌كند. اول آن كه كنترل روند پيشرفت را ازحالت ذهني خارج مي‌سازد و اين مسأله‌ بسيار مهمي است. يكي از مشكلات اساسي دانش‌آموزان براي برنامه‌ريزي همين است كه برنامه را به صورت ذهني طراحي مي‌كنند و وقتي از آنان خواسته مي‌شود كه برنامه‌ها را بر روي كاغذ بياورند، زياد روي خوش نشان نمي‌دهند، انگار كه بايد كار سختي انجام دهند.
دوم آن كه ترسيم نمودار، روند پيشرفت را به صورت عيني و قابل دسترسي درمي‌آورد. شما مي‌توانيد هر موقع كه لازم بود با مراجعه به نمودار، وضعيت خود را ارزيابي كنيد.
سوم آن كه روند پيشرفت را منظم مي‌سازد و اين خود مي‌تواند باعث تقويت روحيه و ايجاد انگيزه‌ي بيشتر شود.
كليد: با رسم نمودار، روند كنترل پيشرفت خود را از حالت ذهني به صورت عيني در آوريد.
تعيين ملاك‌هاي پيشرفت
اين هم موضوعي بسيار مهم است و بيشتر دانش‌آموزان در مورد آن مشكل دارند. دانش‌آموزان شايد به دليل كمي فرصت وعجله، معمولا ملاك‌هاي پيشرفت را خيلي ايده‌آلي و دست بالا تعيين مي‌كنند. مثلا كسي كه تا به حال به زور 3 ساعت درس مي‌خوانده‌است، يك باره تصميم مي‌گيرد 10 ساعت درس بخواند، يا كسي كه حد اقل 9ساعت مي‌خوابيده‌است، مقدار خواب خود را به 6 ساعت كاهش مي‌دهد. اين تغييرات ناگهاني و ملاك‌هاي دست نيافتني نه فقط قابل اجرا نيستند، بلكه موجبات دلسردي را نيز فراهم مي‌سازند.ضرب‌المثل قديمي را شنيده‌ايد كه: «سنگ بزرگ علامت نزدن است.» تصميم به تغييرات بزرگ اگر چه مي‌تواند گاهي يك استثنا باشد ولي براي همه امكان‌پذير نيست. بنا بر اين بايد ملاك‌هاي پيشرفت با روندي معقول و منطقي تعيين شوند. اگر خط پايه‌ شمانشان مي‌دهد كه در وضع فعلي 4 ساعت امكان مطالعه داريد، بهتر است در يكي دوهفته‌ اول تصميم بگيريد كه فقط نيم ساعت به اين مقدار اضافه كنيد. در صورت موفقيت براي هفته‌هاي بعد باز هم نيم ساعت ديگر و به همين ترتيب درهفته‌ها و ماه‌هاي بعد نيم ساعت و يك ساعت افزايش دهيد تا به حد مطلوب و مورد نظر برسيد.
كليد: براي ادامه‌ روند پيشرفت خود ملاك‌هاي گام به گام و قابل دسترس تعيين كنيد.
خود كنترلي رفتار
براي جدي‌تر شدن كنترل روند پيشرفت مي‌توانيد برنامه‌هاي تقويتي و جريمه‌اي تعيين كنيد. ببينيد از چه چيزهايي خوشتان مي‌آيد و از چه چيزهايي بدتان مي‌آيد. 5 مورد خوش‌آيند و 5 مورد ناخوش‌آيند را كه واقعا براي‌تان مهم است و بر روي شما تأثير دارند، تعيين کنيد. براساس اين نظام كنترلي مي‌توانيد براي پيشرفت برنامه به خود اجازه بدهيد. در صورتي هم كه طبق ملاك، از پيشرفت خود رضايت نداريد، خودتان را جريمه كنيد. دقت کنيد كه موارد تقويت و جريمه روشن و واضح و قابل اجرا باشند.
كليد: براي كنترل رفتارهاي‌تان يك نظام خودكنترلي ايجاد كنيد.
استفاده از نيروي كمكي
گاه به دلايل متعددي از جمله كافي نبودن انگيزه، عدم توانايي غلبه برعادت‌هاي نامطلوب و شرايط خاص محيطي، براي خودتان امكان اعمال كنترل فراهم نيست. در اين صورت بايد بپذيريد كه براي جلوگيري از اتلاف وقت و از دست رفتن فرصت‌ها، كسي شما را در اين امر همراهي كند، حتي اگر اين همراهي كوتاه مدت و موقت باشد. اين فرد مي‌تواند پدر و مادر، خواهر و برادر بزرگ‌تر يا كسي باشد كه با شما ارتباط نزديكي دارد.
بعضي از دانش‌آموزان به خاطر نوع ارتباطات خانوادگي در برابر دريافت اين نوع كمك مقاومت به خرج مي‌دهند و آن را نمي‌پذيرند. در صورتي كه به نظر مي‌رسد اگر كسي متوجه حساسيت موقعيت باشد، بايد داوطلبانه البته در صورت فراهم بودن ساير شرايط لازم خواستار استفاده از اين كمك باشد.
كليد: اگر به هر دليلي آن طور كه دل‌تان مي‌خواهد نمي‌توانيد پيشرفت را كنترل کنيد، امكان استفاده از نيروي كمكي را مد نظر قرار دهيد.
نتيجه‌گيري:
به جاي مقايسه‌ مقدار ساعات مطالعه‌ خود با ديگران، از زمان‌هاي مطالعه به طور مطلوب استفاده كنيد.
به جاي افزايش جهشي ساعات مطالعه، به صورت تدريجي و گام به گام عمل کنيد.مبناي افزايش ساعات مطالعه، ارزيابي وضع فعلي و تعيين خط پايه است.با رسم نمودار، روند كنترل پيشرفت خود را ازحالت ذهني به صورت عيني در آوريد.براي ادامه‌ روند پيشرفت خود ملاك‌هاي گام به گام و قابل دسترس تعيين كنيد.براي كنترل رفتارهاي‌تان يك نظام خودكنترلي ايجاد كنيد.
اگربه هر دليلي آن طور كه دل‌تان مي‌خواهد نمي توانيد پيشرفت را كنترل کنيد، امكان استفاده از نيروي كمكي را مد نظر قراردهيد.