اق____________دام پژوهی

 

 

 

فهرست مطالب

عنوان                                                                                                    صفحه

چكيده                                                                                                     الف                          

مقدمه                                                                                                      ب

انواع غده ها                                                                                              1

نحوه حمل و انتقال هورمون ها                                                                       1

مكانيسم هاي عملي كلي هورمونها                                                                   1

مراكز مهم ترشح هورمون در بدن                                                                     1

هورمون رشد و اثرات آن بر روي رشد                                                              2

هورمونهاي هيپوفيز خلقي                                                                              2

غدد تيروئيد و پاراتيروئيد                                                                              2

غده هاي فوق كليوي يا آدرنال                                                                        3                     

لوزالمعده (پانكراس)                                                                                   4

ديابت قندي                                                                                              4

غدد دستگاه گوارش                                                                                    5

تنظيم هورموني – عصبي اشتها                                                                       6                

قلب و هورمونهاي آن                                                                                  8

هورمونهاي تخمدانها                                                                                    8

هورمونهاي بيضه                                                                                        10

نتيجه                                                                                                       10            

پيشنهاد                                                                                                    11   

خلاصه                                                                                                    12

فهرست منابع و ماخذ                                                                                  13

چکیده:                                                            ((کلید واژه: هورمون-مکانسیم عمل-اندام هدف-غدد درون ریز))

نوشته پیش رو در پی آن است که اطلاعات مختصری درباره ی نحوه کنترل شیمیایی بدن انسان توسط هورمونها ارائه کند. ابتدا مقدمه ای درباره ی هورمون و انواع غدد درون ریز مهم بدن انسان آورده شده است. در ادامه هورمونهای مهم مربوط به هر غده و دستگاه به صورت نسبتا مبسوط توضیح شده است . عمل مربوط به هر غده و مکانیسم عمل مربوط به هر هورمون توضیح داده شده است و در پایان این نوشتار نتیجه گیری و پیشنهادات و خلاصه مقاله آورده شده است تا در صورت نیاز بتوان از آن استفاده نمود.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

مقدمه:

بدن جانوران از واحدهای  زنده کوچکی به نام سلول تشکیل شده است که این سلولها در کنار هم قرار گرفته و بافت ها را بوجود می آورند . بافتها با هم اندام ها را بوجود می آورند، که از کنار هم قرار گرفتن این اندام ها دستگاه بوجود می آید.

هر یک از این دستگاه ها که از اجزاء کوچکتری تشکیل شده اند با همکاری یکدیگر عملی را در بدن انسان انجام می دهند. یکی از دستگاه های بسیار مهم دستگاه عصبی می باشد. کنترل اعمال بدن و پاسخگوی به محرکاها را برعهده دارد.

از دو روش انجام می دهد:

1-   مغز و رشته های عصبی

2-    ترشح مواد شیمیایی(هورمون)

کنترل کارها توسط مغز و رشته های عصبی سریعتر انجام می شود ولی پایداری آن کم است. ولی کنترل اعمال بدن و پاسخگویی به محرکات از طریق مواد شیمیایی کند تر انجام می شود ولی پایداری این مواد در خون بیشتر است.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

انواع غده ها:

1-غده های برون ریز: به غده هایی که مواد مترشحه از آنها به بیرون از خون می ریزند مانند غده های اشکی- غده های عرق و ...

2-غده های درون ریز: به غده هایکه مواد شیمیایی مترشحه از آنها مستقیما در خون می ریزد و توسط خون به سوی اندام های هدف می رود که در ادامه به توضیح کامل آنها می پردازیم.

تعریف هورمون:

هورمون:

مواد شیمیایی که توسط غده های بدن ترشح شده و توسط خون به اندام های هدف برده شده و بر روی اندام های هدف اثر می کند.

- نحوه حمل و نقل هورمون در خون:

آن دسته از هورمونهایی در آب محلولند در خون حل شده و آزادانه در خون می گردند. مثلا هورمون انسولین که آزادانه در خون حل شده و انتقال می یابد.ولی همورمون هایی که در آب محلول نیستند ، مثل هورمون های تیروئیدی و استروتیدی یه یکی از پروتئین های خون چسبیده و به کمک آن حمل می گردد .

این عمل باعث می شود که این هورمون ها از طریق کلیه دفع شوند . زیرا جنس این هورمون ها استروئیدی بوده و فسفولیپیدهای غشای سلول های کلیه حل شده و به نفرون ریخته شده و از طریق ادرار دفع می گردد ولی وقتی که یک پروتئین به این هورمون ها بچسبد ، دیگر قادر به به عبور از قشای سلولهای کلیه نبوده و دفع نمی گردند . همچنین در اثر این چسبیدن پروتئین به این هورمون ها، هورمون اثر دراز مدتی می تواند در بدن داشته باشد.

مکانیسم های عمل هورمونها:

لازمه تاثیر هورمون به سلول هدف وجود گیرنده یا ریشور در سلول هدف است .این گیرنده ها در سلول هدف می توانند قشایی باشند یا داخل سلولی . هورمون هایی که می توانند از غشاء عبور کنند،گیرنده شان در داخل سلول است ولی هورمونهای پپتیدی و هورمونهایی که از قسمت مرکزی غده فوق کلیوی ترشح می شوند . قادر به عبور از غشای سلول نیستند در نتیجه آنها در غشای سلول قرار دارد .         (بدن انسان – جلد 8)

مراکز مهم ترشح هورمون در بدن:

1-هیپوفیز   2-تیروئید و پاراتیرئید    3-فوق کلیوی (آدرنال)   5-لوزالمعهده     6-کبد    7-دستگاه گوارش      8-قلب     9- هورمونهای تخمدانها     10- هورمونهای بیضه

1-هورمونهای هیپوفیزی:

این غده ی کوچک به قطر حدود یک سانتی متر  و وزن 5/0 تا 1 گرم است که در زین ترکی در قاعده ی مغز قرار گرفته و بوسیله ساقه ی هیپوفیزی به هیپوتالا موس متصل شده است.

غده هیپوفیز دارای دو بخش کاملا متمایز است: الف)قدامی  2-خلفی

-هورمونهای هیپوفیز قدامی:

1-هورمون رشد انسان

2-کورتیکوتروپین

3-هورمون محرک تیروئید

4-هورمونهای گونادوتر و پیک شامل دو هورمونLH و FsH

5-پرولا کتین

هورمونهای خلقی

  1-هورمون کنترل کننده رشد غدد تناسلی   2-هورمون ضد ادراری   3-اکسی توسین (فیزیولوژی پزشکی جلد سوم.)

هورمون رشد و اثر آن بر روی رشد:

هورمون رشد موجب رشد کلیه ی بافتهای قابل رشد بدن می شود. هورمون رشد موجب بزرگ شدن جثه سلولها و افزایش متیوز و لذا افزایش تعداد سلولها مانند، سلولهای رشد دهنده ی استخوان و سلولهای عضلانی اولیه می شود.

هورمون رشد با افزایش رسوب پروتئین توسط سلولهای استئوژنیک موجب رشد استخوان می شود و باعث افزایش سرعت تولید مثل این سلولها و تبدیل این سلولها به سلولهای مولد استخوان و تشکیل اختصاصی استخوان جدید می شود.

اگر هورمون رشد در طول زمان رشد یعنی در سنین 13 تا 16 سالگی در دختران و 18 تا 21 سالگی در پسران به اندازه کافی ترشح شود فرد دارای قد معمولی می شود . اگر در این سن میزان ترشح هورمون در حد مجاز ترشح نشود اختلالاتی نظیر خردپیکری و غول پیکری یا ژلکانتیسم می شود.

و اگر بعد از پایان سن رشد(25 سالگی) میزان ترشح این هورمون بیش از حد مجاز ترشح شود فرد دچار نقصی به نام آکرو مگالی می شود .

 هورمنهای هیپوفیزخلفی

1-   هورمنهای ضد ادراری ( وازوپرسین )    

2-   اکسی توسین

 

-هورمون ضد ادراری ( ADH )  

وقتی مایعات بدن فوق العاده غلیظ می شوند، تحریک کننده ها پیام را به هیپوفیز خلقی فرستاده و ADH ترشح می گردد. این هورمون از راه خون به کلیه ها رفته و در آنجا نفوذ پذیری مجاری جمع کننده را نسبت به آب افزایش می دهد. در نتیجه ، قسمت اعظم آب از مایع توبولی باز جذب می شود.

-هورمون اکسی توسیک:

این هورمون هنگام زایمان باعث انقباض رحم می شود و کمک زیادی به تسهیل شدن عمل زایمان در زنان می شود . عمل دیگر این هورمون افزایش میزان ترشح شیو در دوران شیر دهای می باشد که افزایش ترشح این هورمون با تحریک نوک پستان توسط نوزاد انجام می شود.

2-غدد تیروئید و پاراتیرئید:

این غده در زیر حنجره و جلوی نای واقع شده و هورمونهایی نظیر تیروکسین، تری ید و تیروئین و مقدار بسیار کمتری از چنین هورمون یدار مانند پاراترومون ترشح می شوند.

هورمونهای این غدد اثر بسیار مهمی بر روی میزان متاپلیسم بدن دارند. کاهش ترشح هورمونهای این غده باعث بروز اختلالی بنام کم کاری تیروئید و کاهش میزان متاپلیسم پایه در حدود 40 درصد زیر حد طبیعی می شود و افزایش میزان متابلیسم پایه حدود 60 تا 100 درصد بالاتر از حد طبیعی می شود. ترشحات تیروئید بطور عمده بوسیله ی هورمون محرک تیروئید غده ی هیپوفیز قدامی کنترل می شود.

یکی دیگر از اثر هورمون های تیروئید تاثیر بر روی بیشتر رشد و تکامل مغز در جریان زندگی جنینی و برای چند سال روی زندگی بعد از تولد است. در صورتیکه جنین مقدار کافی هورمون تیروئید ترشح نکند و بلوغ مغز هم قبل و هم بعد از تولد شدیدا به تاخیر می افتد. (فیزیولوزی پزشکی ص 1806)

از جمله بیماریها که در اثر کمبود هورمون این غده تولید می شود بیماری گواتراست. گواتر به منعی غده ی تیروئید بزرگ شده است.

غده ی فوق کلیوی یا آدرنال:

غدد فوق کلیوی هر یک با وزن حدود 4 گرم دو کلیه قرار دارند. این غدد هورمونهایی را تولید می کنند که کنترل مقدار نمک و گلوکز در خون را بر عهده دارند. این غدد همچنین بدن را برای آمادگی در برابر خطر با ترشح هورمونی بنام آدرنالین مهیا می کند(بدن انسان ص 43)

این غدد دارای دو بخش قشری و مرکزی می باشند . هورمونهای مهم بخش قشری عبارتند از اپینفرین و نورا پینفرین که در جواب به تحریک اعصاب سمپاتیک ترشح می شوند.انتهای اعصاب سمپاتیک و پاراسمپاتیک  هورمونهای را ستیل کولین و نوراپینفرین ترشح می کنند که به این هورمون آدرنالین هم می گویند.

ترشح این هورمونها می تواند اعمالی نظیر تنگ وگشا شدن رگها، مردم چشم ، شل شدن روده ،افزایش ضربان قلب ، انقباض سفنکتر مثانه، روده ،عضلات راست کننده ی تولید حرارت و تجزیه چربیها و ... شود.

به طور خلاصه می توان هورمونهای مهم بخش قشری را به شرح ذیل دسته بندی نمود.

الف: آلرسترول  1-کورتیزول   3-کورتیزون   4-پردنیزون   5-دگرامتازون   (فیزیولوژی پزشکی ص 1826)

کم کاری بخش قشری فوق کلیوی باعث بیماری آدسیون می شود.

این بیماری سبب کاهش شدید جذب مجدد سدیم، یونهای کلر و آب از بدن شده و سبب کاهش شدید حجم مایع خارج شده از سلولها می شود. این کاهش سبب می شود بتدریج غلظت گویچه های قرمز خون بالا رود و برون ده قلب کاهش یابد و بیمار دچار شوک شده و از بین برود. پرکاری این بخش باعث بیماری سندروم کوشینگ می شود این بیماری باعث تجمع چربی در بخش سینه می شود.

-لوزالمعده (پانکراس)

این غده دارای دو وظیفه می باشد 1-وظیفه اختصاصی یعنی تنظیم قند خون 2-وظیفه کمک به گوارش و تنظیم متابلیسم گلولز، لیپیدها و پروتئینها.

لوزالمعهده دارای دو بخش است: 1- آسنیوسها که شیوه گوارش بداخل دوازده ترشح می کنند 2-جزایر لانگرهانس: این قسمت هیچ راهی برای تخلیه محتویات خود به خارج ندارند.

هورمونهای مربوط به پانکراس عبارتند از:

1-   انسولین

2-   گلوکاگون

از نظر تاریخی انسولین همیشه به قند خون ارتباط داده شده و در واقع اثرات عمیقی بر روی متابلیسم کربوهیدراتها دارد. انسولین هنگامی که قند خون را از حد طبیعی بالاتر رود این هورمون ترشح شده و سبب تنظیم قند خون می شود.

یکی از مهمترین اثرات انسولین ذخیره کردن قسمت اعظم گلوکز جذب شده بعد از صرف غذا بصورت گلیکوژرن در کبد است. وقتی گلوکز خون پایین می آید .گلیکوژن ذخیره شده در کبد بصورت گلوکز آزاد شده تا از سقوط غلظت گلوکز خون به مقادیر بیش از حد پائین جلوگیری کند.

-دیابت قندی و تاثیر انسولین بر روی آن:

این بیماری در اثر کاهش ترشح انسولین توسط سلولهای بتای جزایر لانگلرهانس تولید می شود. وراثت و چاقی نیز جزء عوامل تاثیر گذار در ابتلاء فرد به بیماری دیابت هستند.

 

-مکانیسم عمل دیابت:

اکثر اختلالات دیابت قندی را می توان به یکی از 3 اثر عمده ی نبود انسولین نسبت داد.

1-کاهش مصرف گلوکز بوسیله سلولهای بدن و افزایش غلظت گلوکز خون به 300 تا 1200 میلی گرم در صد میلی لیتر.

2-افزایش تجمع چربی در جدار رگها.

3-کاهش میزان پروتئین در بافتها.

هنگامی که میزان انسولین در بدن کاهش می یابد گلوکز اضافی از طریق کلیه و  بوسیله ادرار دفع می شود. بیماری دیابت در صورت کنترل نشدن عوارض بسیار خطرناکی نظیر کاهش دید چشم و یا نابینایی، ایجاد شدن زخم در پاها و عفونی شدن آنها ، از کارافتادگی کلیه ها می شود.

-گلوکاگون و عمل آن:

این هورمون از طریق سلولهای آلفای جزایر لانگرهانس و هنگام کاهش غلظت خون ترشح می شود اثر گلوکاگون درست برعکس انسولین می باشد و مهمترین اثر آن زیاد کردن غلظت گلوکز خون است. گلوکاگون افزایش قند خون را معمولا از طریق تجزیه گلیکوژن کبد انجام می دهد. یکی دیگر از اثرات گلوکاگون اثر تحریکی فعالیت عضلانی می باشد.

کبد:

یکی از بزرگترین غده های بدن است که اعمال بسیار مهمی را در بدن انجام می دهد. اعمال مهم کبد عبارتند از:

1-اعمال عروقی و فیلتر نمودن خون  2-اعمال متابوگیلی 3-اعمال ترشحی و دفعی آن که مسئول تشکیل صفرائی هستند که از طریق مجاری صفراوی بداخل لوله ی گوارش می ریزد. صفرای ترشح شده توسط کبد در کیسه صفرا ذخیره شده و هنگامی که ما غذاهای مختلف از جمله غذای پرچرب مصرف می کنیم با سرعت بیشتری از کیسه صفرا آزاد شده و به دوازدهه می ریزد .     ماده ی مهم تشکیل دهنده ی صفرا کلسترول می باشد که از طریق غذا تامین می شود .

-غدد دستگاه گوارش:

یکی از بخشهای دستگاه گوارش معده می باشد. مخاط معده دارای دو نوع کاملا متفاوت از غدد لوله ای است که عبارتند از: 1-غدد معد ی 2-غدد پیلوری   غدد معدی ترشح کننده ی اسید کلریدریک ، فاکتورهای داخلی و موکوسن و غدد پیلوری هورمون مهمی بنام گاسترین ترشح می کنند.

این هورمون نقش اصلی را در کنترل ترشح معدی ایفاء می کند.

عوامل مهمی نظیر استیل کولین ، گالسترین و هیستامین میزان ترشح معدی را تحریک می کنند.

-مکانیسم عمل این هورمونها:

این هورمونها ابتدا به گیرنده های موجود بر روی سطوح ترشحی می چسبند و آنها را فعال می کنند استیل کولین ترشح تمام انواع سلولهای ترشحی در غدد معدی را تحریک می کند و باعث ترشح اسید کلریدریک توسط این سلولها می شود. از طرفی گاسترین و هیستامین هر دو ترشح اسید توسط سلولهای جداری را بطور بسیار قوی تحریک می کنند.

گالسترین که توسط سلولهای گاسترینی معده ترشح شده که به این سلولها ، سلولهارد (G)        می گویند. گالسترین پس از ترشح جذب خون شده و به سلولهای جداری معدی منتقل می شود و باعث افزایش ترشح اسیدکلریدریک معده می شود.

- یکی دیگر از هورمونهای دستگاه گوارش سکرتین است که از قسمت فوقانی رودی باریک ترشح می شود که عمل مهم این هورمون تحریک لوزالمعده جهت ترشح یون بی کربنات است.

هورمون مهم دیگر روده ی باریک کولسیستولینین است این هورمون باعث هضم، پروتئینها       می شود . این هورمون از طریق خون به لوزالمعده می رسد و باعث ترشح مقادیر زیادی از آنزیمهای گوارش می شود که تاثیر ان مانند اثر اعصاب واگ و گاسترین با شدت بیشتر است.

یکی دیگر از تاثیرات هورمونهای دستگاه گوارش کنترل اشتها و در نهایت کنترل چاقی در انسان است.  جهت کنترل اشتها و در نهایت کنترل چاقی در انسان مکانیسم های ذیل دخالت دارند:

-       تنظیم هورمونی –عصبی اشتها

احتمالا بزرگ ترین پیشرفت در درک چاقی کشف هورمون های دخیل در تنظیم اشتها بوده است آنچه که ما در این خصوص می دانیم به شرح زیر است:

1-سیستم عصبی مرکزی:

کنترل ورن فرایندی هومئوستاتیک است که در آن اشتها در درجه ی اول توسط هیپوتالاموس کنترل می شود. فعالیت نورواند و کرین هیپوتالاموس توسط دو نوع هورمون یعنی پروپیوملانوکورتین(pomc) مهار کننده ی اشتها نور و پیتید محرک اشتها             ( Npy)⁴ عصب دهی می شود.

کنترل سیستم عصبی مرکزی توسط ساقه ی مغز و از طریق عصب واگ سیگنال های خود تنظیمی منفی دستگاه گوارش تاثیر Pomc و هورمون لپیتن اعمال می شود هنگامی که معده پر می شود ، گیرنده های میکانیکی و شیمیایی معده اطلاعاتی برای توقف خوردن  بدون توجه به محتوای تغذیه ای غذای خورده شده به ساقه ی مغز مخابره می کنند.

2-لپتین:

از واژه یونانی لپتوس به معنی لاغر یا نازک گرفته شده است لیپین به طور مستقیم گیرنده های نوروپیتیدمحرک اشتها (Npy) را مهار، گیرنده های پیوملانو کورتین(pomc) را تحریک        می کند. این ماده توسط بافت چربی مفید متناسب با مقدار کل چربی بدن ترشح می شود. گرسنه ماندن باعث کاهش لپتین تولید شده در بافت چربی می شود و در پی آن سطح لپتین سرم کاهش می یابد. سطح لپتین بر سیری تاثیری ندارد. اما در تنظیم مصرف انرژی و اشتها سهم دارد . چنان چه انتظار می رود چاقی با مقدار بالای لپتین مرتبط کاهش وزن قابل ملاحظه ای نشده است و باعث شده تا محققان نتیجه گیری کنند کا امکان دارد مقاومت به لپتین یکی از عامل های چاقی باشد. مقاومت ممکن است ثانویه باشد و به سبب انتقال لپتین از سد خونی –مغزی در هسته های قوسی یا کمبود در مسیر عبور لپتین باشد.

3-گرلین:

گرلین به طور عمده در معده تولید می شود. اشتها را تحریک میکند و مصرف غذا را از طریق تحریک گیرنده های(Npy) و با افزایش آزاد سازی هورمون آدرنوکوتیکوتروپیک و به دنبال آن کورتیزول از غدد فوق کلیوی بهبود می بخشد. میزان گرلین پلاسما با وزن بدن ارتباط معکوس دارد و به فاصله کوتاهی قبل از غذا خوردن افزایش و پس از صرف غذا به سرعت کاهش می یابد در افراد چاق به طور طبیعی پس از غذا خوردن میزان گرلین رو به کاهش نمی گذارد. این امر   می تواند منجر به افزایش اشتها و زیاد خوردن شود.

4-هورمون های تیروئیدی:

هورمون های تیروئیدی در کنترل میزان متابولیسم در حال استراحت دخالت دارد . میزان متابولیسم در حال استراحت متفاوت است، و به درصد توده ای بدون چربی(ماهیچه ها ، انرژی بیشتری نسبت به چربی ها نیاز دارند). توده ی چربی، سن(توده ی ماهیچه ای با افزایش سن کاهش می یابد.) جنس(مردان نسبت به زنان درصد بیشتری ماهیچه دارند.) و استعداد خوانوادگی بستگی دارد . هورمون های تیروئیدی همچنین در تنظیم لپتین رابطه ی متقابل دارند و کنترل کننده ی مهمی در توموژند سازی که عنصر مهم در سوختن چربی بدن است، هستند.

5-کوله سیستوکینین:

این ماده پپتیدی است. که زردئودنوم و ژژنوم ترشح و در حضور محصولات گوارشی به سرعت به داخل گردش خون ازاد می شود. این ماده از تخلیه ی معده ممانعت به عمل می آورد و از طریق عصب واگ سیگنالهای سیری به هیپتا (موس می فرستد نقش کوله سیستوکینین در چاقی شناخته شده نیست.

6-پپترYY:

متناسب با مقداری کالری مصرف شده در وعده ی غذایی به سرعت از قولون پایین رو و راست روده آزاد می شود . این ماده با آهسته کردن تحریک روده تخلیه ی معده و سرکوب (NPY) اشتها را مهار می کند . میزان در گردش خون ، خون پپتیر(YY) و آزاد سازی پس از غذا آن در افراد چتق کاهش دارد.

7-کورتیزول:

یک گل و کو کور نیکوئید است که از غدد فوق کلیه در پاسخ به هورمون آزاد کننده ی کورتیکوتروپین به عنوان بخشی از محور هیپوتالاموس – هیپوفیز – فوق کلیه ( ----) آزاد می شود و با نسهیل گلوکونئوژنز منجر به بالا رفتن میزان قند خون ، تحریک ---- و لیپوینر می شود که از آن طریق تری گلیسرید ها از بافت چربی برای ایجاد انرژی آزاد می شوند کورتبزول همچنین آدیپوژنز را تحریک می کند و منجر به تمایل ذخیره ی چربی در نواحی مرکزی و ----بدن می شود چاقی ممکن است با پرکاری محور --- همراه باشد . اگر چه مکانیسم دقیق آن

مشخص نشده است .

8 – انسولین : انسولین به وسیله ی بخش درون ریز غده پانکراس تولید می شود و میزان پایه ی در گردش آن به طور مستقیم با میزان بافت چربی تناسب دارد و به سرعت پس از غذا خورد بالا می رود انسولین به عتوان سیگنال بی اشتها کننده عمل می کند و --- را سرکوب و --- را تحریک می کند سلول های چربی ، پپتید های تولید می کنند که منجر به مقاومت به انسولین می شود و رژیم های پر چربی از علامت دهی انسولین در سیستم عصبی مرکزی ممانعت می کنند . افراد مستعد چاقی ، کاهش ذاتی در پاسخ دهی کاتابولیک و به گلوکز و انسولین دارند . برای روشن شدن کامل نقش انسولین در چاقی به تحقیقات آینده نیاز است .

قلب و هورمون های آن

در تحقیقات جدید مشخص شده است که در سلول های ماهیچه ای دهلیذ که از نظر ساختاری بافت شناسی شبیه بطن هستند دانه های ویژه ای وجود دارد این دانه ها  3 % و 4 % میکرو متر قطر دارند و با مرکز متراکم و یکنواخت منظره ای تراوشی دارند و در نزدیکی دستگاه گلژی دیده می شود از این دانه ها دو هورمون به دست آمده  1 – کاردیرناترین    2 – کاردیودیلانیتن

کاردیر ناترین  که خاصیت زیاد کردن ادرار و دفع سدیم دارد و روی هم مایعات و الکترونیک های بدن را تنظیم می کنند .

-کار دیودیلانتین:

هورمونی که روی ماهیچه ی صاف دیواره ی رگ ها اثر و موجب انبساط آنها و گشادگی رگ ها می شود در نتیجه موجب پایین آوردن فشار خون می شود. دانه های محتوی این هورمون ها در سلولهای ماهیچه ای دهلیز راست بیشتر از دهلیز چپ وجود دارد این هورمون علاوه بر قلب انسان در قلب موش صحرایی نیز دیده شده است.

کار دیریلانیتی پلی پیپیدی با وزن مولوکولی حدود 7500 است که از 126 آمینو اسید تشکیل شده اما کار دیوناترین یک پپتید که دارای 28 آمینو اسید است.

-هورمون های تخمدانها

 استرو‍ژن از جمله هورمون هاي جنسي است كه علاوه بر نقش توليد مثلي، اعمال بسيار ديگري را نيز در بدن ايفا مي كند . استروژن داراي اثرات حفاظتي و درماني در برابر پوكي استخوان ،بيماري هاي قلبي ف عروقي و بيماريهاي ناشي از تخريب نورون هاي مغز است. اغلب مطالعاتي كه در مورد اثرات استروژن در مغز انجام گرفته ، روي اعمال استروژن اثرهاي بسياري در ساير بخشهاي مغز نيز بر جاري مي گذارد استروژن نواحي مغزي را كه در يادگيري ، حافظه ، احساسات ، توازن حركتي و ... مهم هستند تحت تاثير قرار م يدهد.

-كنش هاي استروژن در مغز

1-نقش استروژن در تكوين جنسي مغز

دو شكل جنسي ممكن است به تفاوت هايي در ساختار در مغز مربوط باشد اندازه ، ساختار و عمل برخي از نواحي مغز را هورمون هاي جنسي تحت تاثير قرار مي دهند ، بخش هايي از مغز كه به طور ويژه تحت تاثير تكوين جنسي قرار مي گيرند عبارتند از : بخش مركزي ناحيهbST كه در مردان نسبت به زنان بزرگتر است ، اين قسمت ناحيه اي از مغز است كه براي رفتار جنسي ضروري است و داراي پذيرنده هاي استروژن و آندروژن است. اندازه ي هسته ي دو شكلي جنسي ناحيه پراپتيك SDN-POA  در مردها بزرگتر است.

 عدم تقارن قشر مخ:

در مردها قشر مخ در نيمكره ي راست نسبت به نيمكره چپ ضخيم تر است و در زنان اين ضخامت در نيمكره ها معكوس است. اندازه مغز زنان 10% كوچكتر از مردان است اما نورون هاي لايه ي دانه دار و برخي از نواحي قشري مغز فشردگي و تراكم بيشتري نسبت به مغز مردان دارند تفاوت هاي جنسي برنامه ريزي شده اي در ساخت هيپوكامپ وجود دارد كه باعث تفاوت جنسي در حافظه و حل مسائل مي شود.  استروژن توليد سيناپس در هيپوكامپ را در تنظيم و بنابراين يادگيري و حافظه ي تكلمي را تحت تاثير قرار مي دهد. تفاوت هاي جنسي در مسيرهاي نوروترانسميتري از قبيل سيستم كولينرژيك ، دوپامينرژيك ،نور آدرنژيك و سروتدنژيك وجود دارد كه همگي تحت تاثير هورمون هاي جنسي قرار دارند. در واقع مي توان گفت كه رفتارهاي متفاوتي كه مردان و زنان در شرايط مختلف زندگي خود بروز مي دهند به علت زيست شناسي متفاوت آنان است.(فیزیولوژی پزشکی جلد 3)

2-نقش فعال استروژن در اعمال مغز:

نقش استروژن در افزايش حافظه و يادگيري جديدترين و جالب ترين نقش استروژن تاثير آن بر فرآينده هاي  حافظه و يادگير است پذيرنده ي استروژن در سه ناحيه ي مغزي كورتكس مخ ، هيپوكامپ و پايه ي پيش مغز كه همگي در فرايندهاي يادگيري و حافظه فعال هستند يافت شده اند،اين تاثير استروژن از طريق فعال سازي و سازمان بندي نورونهاي عصب ايجاد اتصالات جديد در بين نورون هاي و افزايش توليد سيناپس در هيپوكامپ افزايش فعاليت سيستم كلينرژيك ، افزايش جريان خون مغز و موتابوليسم گلوكز در آن و تاثير روي سلولهاي گلبال انجام مي گيرد. همچنين استروژن باعث افزايش توليدمواد نوروتروفيك (تغذيه كننده ي نورون ها) و فاكتور رشد عصب(NGF)می شود که این می تواند برای بهبود اثرات تخریبی ناشی از سن و آسیب ها مفید باشد.

-نقش استروژن در تنظیم فشار خون مغز:

استروژن می تواند فشار خون را در سرخ رگ های مغزی پایین اورد . به علت وجود رسپتوراستروژن ( Era) در دیواره ی رگ های خونی، استروزن می تواند با بالا بردن اسید نیتریک رگها را کشاد کند.

-نقش استروژده در جلوگيري از مرگ سلولي برنامه ريزي شده ي نورونها و تجديد ساخت آن ها:

استروژن مي تواند با راه اندازي يك سري مسيرهاي سيگنالي منجر به سازمان دهي دوباره ي اسكلت سلولي نورون ها شود اين امر از طريق تنظيم پليمر يزاسيون فلامنت هاي اكتين در نورونها و سپس بازسازي اكسن انجام مي شود.

-نقش استروژن در جلوگيري و درمان برخي بيماريهاي آسيب مغز:

كاهش استروژن به ويژه در زنان پس از يائسگي منجر به مشكلاتي مانند كاهش حافظه ، افسردگي و اضطراب ، كاهش سرعت پردازش مغز نقص در توازن حركتي، نقض در تكلم و ادراك و احساس گرماي شديد بدن مي شود تحقيقات نشان

 

داده اند كه استروژن مي تواند نقش پيشگيري كننده  و درماني مفيدي روي اين بيماري ها داشته باشد مطالعات اپيدميولوژي كاهش 50% در احتمال ابتلا به آلزايمر را در مصرف كنندگان استروژن نشان مي دهد. استروژن مي تواند به طور مستقيم تراكم نور و ترانسميترهاي سيناپسي را تحت تاثير قرار مي دهد استروژن با تاثير روي نوروترانسميتر سروتونين و يك افزايش مشخص و جذب آن باعث تنظيم احساسات روحي و رواني مي شود و بنابراين مي تواند در درمان افسردگي نقش داشته باشد از طرف ديگر استروژن با افزايش قدرت حياتي رو پامين (كاهش بيان ژن آنزيم تخريب كگننده ي دوپامين) و افزايش حيات سلولهاي روپاميني مغز باعث حفاظت سيستم روپاميني ماده ي سياه مغز مياني شده است و از اين طريق مي تواند در درمان هاي كينسون نقش داشته باشد.

-نتيجه:

زنان ناچارند حدود  زندگي خود را با كاهش استروژن سپري كنند براي بسياري از زنان در نتيجه كاهش قابل توجه هورمون هاي تخمدان عوارضی رخ مي دهد كه مغز تنها يكي از اين اندام هاست كه از اين كاهش رنج مي برند امروزه با پيشرفت در توليد تركيبات جديد استروژني به ويژه فيتواستروژن ها مي توان بدون نگراني از اثرات جانبي استروژن ها از آن ها استفاده كرد و اين اميد جديدي است سودمند استروژن را به بشريت تقديم مي كند.(رشد زیست شناسی ص50)

ب)پروژسترون:

اين هورمون نيز يكي از هورمونهاي مترشحه از تخمدان است كه با ترشح شير رحمي توسط غدد آندرومتررحم را تحريك مي كند و همچنين به پيشبرد تكامل و رشد دستگاه ترشحي پستانها كمك مي كند. اين هورمون نيز جز هورمونهاي استروئيدي بوده و ساختماني شبيه كلسترول دارد و در بسياري از موارد از خود كلسترول مشتق مي شود.

-هورمونهاي بيضه:

هورمونهاي مهم بيضه كه مختص مذكر مي باشد ، تستوسترون ناميده مي شود. اين هورمونها باعث رشد اندامهاي جنسي مردانه شده و در سنين بعد از بلوغ ميزان ترشح آن افزايش مي يابد و باعث ايجاد صفات ثانويه جنسي در پسران مي شود صفاتي نظير تغيير صدا در پسران ، پيدايش مو در بدن و صورت . اين هورمون نيز جزء هورمونهاي استروئيدي بوده و ساختماني شبيه کلسترول دارد.

-نتيجه گيري:

پس از اين نوشتار مي توان نتايج ذيل را بطور خلاصه ارائه نمود.

هورمونها يكي از بخشهاي مهم در بدن انسان و جانوران و گياهان مي باشند كه در عين حال كه ميزان آنها در بدن جانوران بسيار كم مي باشد ولي تاثير بسيار شگرفي در كنترل  و هدايت اعمال و مكانيسم هاي بدن جانداران دارند و داراي ساختمان نسبتا پيچيده و فيزيولژي و مكانيسم عمل جالب و كاملا مرتبط با هم مي باشند و در كنار دستگاه عصبي و بهمراه خون در تك تك سلولهاي بدن حضور دارند و هر كدام با آنكه توسط خون به تمام بدن برده مي شوند ولي تنها بر روي اندامهاي مورد هدف آن هورمون تاثير مي گذارند.

 

-پيشنهاد:

برگزاري دوره هاي آموزشي ضمن خدمت درباره ي پژوهش و روشهاي آن بسيار مفيد مي باشد ولي جهت بهرمندي بيشتر همكاران از اين دوره ها پيشنهادات به شرح ذيل ارائه مي شود:

1-اينگونه دوره ها در شرايط مناسب تري برگزار شود كه مصادف با پايان سال نباشد.

2-فرصت كافي جهت تهيه مقالات مناسب در اختيار همكاران قرار گيرد تا همكاران و برگزاركنندگان  به هدف مورد نظر خود برسند.

3-كتابخانه هاي مدارس را درباره ي منابع مربوط به علوم پايه غني نمايند تا مقالات بهتر و كاملتري نوشته چون منابع مربوط به علوم پايه در اكثر مدارس تقريبا در حد صفر مي باشد.

4-جمله ی پایانی اینکه به علت عدم فرصت کافی، مقاله حاضر دارای اشکالاتی است که از سروران گرامی تقاضای چشم پوشی دارم.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

-خلاصه مقاله:

بدن موجودات زنده از واحد هاي كوچكي به نام سلول تشكيل شده است كه از اجتماع آنها بافت، اندام ها ،دستگاه بوجود آمده است. كنترل كار سلول و اندامهاي بدن جانوران و انسان از دو راه دستگاه عصبي شامل مغز و رشته هاي عصبي و هورمونها انجام مي شود.

هورمون: مواد شيميايي كه توسط غدد بدن جانوران ترشح شده و توسط خون به اندامهاي هدف برده مي شود.

هورمونها جهت تاثير بر اندامهاي هدف مي بايست داراي گيرنده هايي بر روي اندام هدف باشند.

غدد بدن جانوران و انسان به دو دسته تقسيم مي شوند كه شامل غدد درون ريز و غدد برون ريز مانند(غدد عرق- اشك و ...) مي باشند.

مراكز و غدد مهم ترشح انسان شامل غده (هيپوفيز، تيروئيد . پاراتيروئيد، فوق كليوي(آدرنال)، لوزالمعده ، كبد ، دستگاه گوارش ، قلب ، تخمدانها و بيضه مي باشند.

هورمونهاي غده ي هيپوفيز شامل هورمونهاي رشد- كورتيكو ثروپين ، محرك تيروئيد، LH و FSH و پرولاكثين مي باشند.

غده تيروئيد كه در جلوي ناي قرار دارد از ترشح هورمون تيروكسين سوخت و ساز و متابليسم مواد درون سلول را كنترل نموده و در دوران جنيني در رشد مغزي كودك تاثير دارد. غده ي لوزالمعده يا پنكراس با ترشح دو هورمون انسولين و گلوكاگون قند خون را تنظيم مي نمايد.    كبد يكي ديگر از اندامهاي ترشحي مهم بدن است كه با ترشح صفرا در تنظيم اعمال بدن دخالت     مي كنند. يكي از دستگاه هاي مهم بدن كه هورمونهاي مهم و زياد در آن ترشح مي شود گوارش است . هورمونهايي نظير گالسترين- رنيیي- استيل كولين، هيستامين در تنظيم اعمال گوارش دخالت مي كنند و با دخالت خود مي تواند اشتهاي انسان را كنترل كند.

قلب انسان نيز با ترشح دو هورمون كاديرناترين و كادرديودانین اعمال خود را كنترل مي كند و در پايان اينكه هورمونهاي تخمدانها و بيضه نيز در ايجاد صفات ثانويه جنسي در دختران و پسران با ترشح هورمونهايي مانند استروژن –پروژسترون و تستوسترون ايفاء نقش مي كنند.

با تشكر

پايان

 

 

 

 

 

-فهرست منابع و ماخذ

- شادان- فرخ- فيزيولوژي پزشكي 1373 – انتشارات سهامي چهر – نويسنده: پرفسور ارتوركاتيون – جلد 3

-  كافي- محمد و زند- اسكندر- فيزلولوژي گياهي جلد 2 ، 1370 و جمعي ديگر از نويسندگان . نوشته تايز و زايگر

- رضوي – اميد- بدن انسان جلد 8 نشر پرك 1383

- رشد زيست شناسي شماره 69

- رشد زيست شناسي شماره 68

- رجحان – محمد صادق- بافت شناسي انسان